Is op weg naar het werk al werk?

Opgelet, de regels met betrekking tot het woon-werkverkeer zijn onlangs gewijzigd!

Eind 2015 heeft de arbeidsrechtbank van Brussel een principiële beslissing genomen die erop neerkomt dat de tijd die een werknemer besteedt aan de verplaatsing vanuit zijn woonplaats naar een andere werkplek dan zijn gebruikelijke standplaats als arbeidstijd wordt beschouwd.

Een voorbeeld ter verduidelijking…

Wat waren de feiten? De zaak waarover de Brusselse rechter onlangs een uitspraak heeft gedaan, betrof een consultant die werkt voor een adviesbureau.

Hij moest zijn werkdag beginnen bij een klant waar hij een audit moest uitvoeren. Vermits de klant in Frankrijk was gevestigd, moest de consultant reeds de avond voordien vertrekken en in een hotel overnachten om ‘s morgens vroeg onmiddellijk aan de slag te kunnen. De rechter oordeelde dat de reistijd in dit geval deel uitmaakt van de arbeidstijd en dus recht geeft op loon of eventuele loontoeslag. De tijd die de consultant in het hotel heeft doorgebracht, werd redelijkerwijze beschouwd als rusttijd. De arbeidsrechter volgde hiermee een arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie dat dateert van september 2015.

Europa en België op dezelfde lijn

Een Europese en Belgische rechtbank hebben met een paar weken tussentijd een gelijkaardige beslissing getroffen, die indruist tegen de tot nu toe gebruikelijke gang van zaken.

De nieuwigheid schuilt in het volgende. Indien de werknemer van zijn werkgever de opdracht krijgt om bij een bepaalde klant te gaan werken, dan maakt het niet langer uit of hij naar die klant vertrekt vanuit zijn woonplaats dan wel vanuit het bedrijfskantoor. In beide gevallen staat de verplaatsing naar het klantadres gelijk aan het uitvoeren van een instructie en oefent de werknemer volgens de wet zijn functie of taak uit.

Deze beslissing kan worden toegepast op alle situaties waarbij de werknemer geen vaste standplaats heeft. Indien de werknemer zijn werkdag niet aanvangt in de kantoren van zijn werkgever maar op een adres dat hem door zijn werkgever werd opgegeven, dan wordt de reistijd van nu af aan beschouwd als arbeidstijd.

Concreet

Er werd algemeen aangenomen dat de arbeidstijd aanving op het moment dat de werkgever toekomt op de plaats waar hij feitelijk werkt, maar deze redenering gaat niet langer volledig op. De volgende situaties moeten worden onderscheiden:

  • De werknemer werkt altijd op de dezelfde plaats. In dat geval blijft alles bij het oude. De reistijd naar de vaste standplaats wordt niet beschouwd als betaalde arbeidstijd.
  • De werknemer moet zijn gebruikelijke werkplek verlaten om op een andere plaats te gaan werken. In dit geval verandert er niets aan de huidige regeling. Het traject maakt deel uit van de arbeidstijd en de werknemer wordt tijdens de verplaatsing gewoon betaald.
  • De werknemer begint zijn werkdag steeds op een andere, maar wel steeds terugkerende plaats. Hij moet bijvoorbeeld maandag in Brussel zijn, dinsdag in Waver, woensdag in Leuven… Ook in deze situatie verandert er niets. De reistijd wordt (normaal gezien) niet beschouwd als betaalde arbeidstijd. Maar deze regel is enkel geldig indien de verschillende standplaatsen vooraf gekend zijn en een vast schema volgen. Indien de werknemer onverwacht naar een ander werkadres wordt gestuurd - hij krijgt op maandagavond te horen dat hij de volgende dag uitzonderlijk naar Nijvel moet in plaats van naar Waver - dan geldt de reistijd wél als betaalde arbeidstijd.
  • De werkgever begint zijn werkdag op verschillende plaatsen die nooit identiek zijn (bij verschillende klanten, op verschillende werven…). In dit geval moet voortaan de nieuwe regel worden toegepast die stelt dat de reistijd die de werkgever besteedt aan het woon-werkverkeer moet worden beschouwd als betaalde arbeidstijd.

Zware gevolgen voor de bedrijven

Deze nieuwe wet is niet zonder gevolgen voor de bedrijven… Ze leidt immers onvermijdelijk tot hogere loonkosten.

In de praktijk zal deze wijziging ofwel recht geven op overuren, ofwel een aanpassing van de werkuren vereisen. Het heeft geen zin om deze regeling te proberen te omzeilen door anders overeen te komen in het arbeidscontract of anders te bepalen in het arbeidsreglement. De rechtbank is zeer duidelijk: het gaat om een dwingende regel die bij niet-naleving strafrechtelijk wordt beboet.

 Welke effecten op de mobiliteit?

 Naast de economische gevolgen, zal deze wet ongetwijfeld ook een impact hebben op de mobiliteit. Voor functies waarbij de werknemers zich geregeld moeten verplaatsen, dreigt een “subsidiëring” van het woon-werkverkeer. Net zoals de kilometervergoeding, zou deze subsidiëring werknemers ertoe kunnen aanzetten om verder te gaan wonen van hun werkplaats, met alle risico’s van dien voor de verkeerssituatie in de steden, waar het merendeel van de bedrijven actief is in de dienstensector. “En dat terwijl we mensen er juist willen toe aansporen om werk te zoeken in eigen streek. Deze regel dwarsboomt deze plannen”, waarschuwt Vincent Campeol, Adviseur Mobiliteit bij BECI. Maar moet er op langere termijn niet breder worden gedacht? In een wereld waar de grens tussen “zich verplaatsen” en “werken” steeds vager wordt, lijkt het bijna logisch dat men uiteindelijk komt tot een situatie waarbij de reistijd deel uitmaakt van de betaalde arbeidstijd. Misschien komt het ooit zo ver… Bijvoorbeeld de dag waarop we comfortabel kunnen werken in de trein of – verder in de toekomst – de dag waarop we kunnen plaatsnemen in een zelfrijdende wagen. “Op lange termijn is het best denkbaar dat er wordt gewerkt met zo flexibel mogelijke arbeidscontracten... en dan zal deze hele kwestie volledig van de baan zijn.” 

 

Deze informatie werd u aangeboden door LITIS S Employment Law, een advocatenkantoor gespecialiseerd in arbeidsrecht (www.litis-s.be), op 02.02.2016.

Ook u kunt bijdragen tot de inhoud van onze website en een plaats verwerven als referentie voor onze bezoekers. Deel uw expertise, uw verfrissende ideeën en uw visie met ons. Wij zullen uw tekst rechtstreeks publiceren indien hij beantwoordt aan de behoeften van de Brusselse ondernemingen en als u hem zowel in het Nederlands als in het Frans aanlevert.

Wilt u uw expertise delen met duizenden ondernemers? Stuur dan snel uw voorstel naar newsletter@beci.be.