Met dit nieuwe fonds, waarbij ook grote particuliere spelers betrokken zijn, wil de Europese Unie haar deeptech-innovators beter binnen haar grenzen houden.
1,4 miljard euro. Dat is het bedrag dat de Europese Commissie onlangs heeft toegekend aan haar financiële tak, de Europese Innovatieraad (EIC). Doel: de meest veelbelovende spelers op het gebied van ‘deep tech’ in Europa ondersteunen door middel van begeleidingsprogramma's, maar vooral door middel van aanzienlijke kapitaalinvesteringen.
In reactie op de aanbevelingen van het Draghi-rapport en op basis van dit bedrag heeft de Commissie een nieuw fonds gelanceerd met de naam “Scale-up Europe”, dat over meerdere miljarden euro's beschikt. Voor Frederik Tibau, Expert Digital Innovation & Growth bij Agoria, kan dit echter slechts een eerste stap zijn. “Als we de middelen van dit fonds, ongeveer 5 miljard euro, vergelijken met de bedragen die in China of de Verenigde Staten in scale-ups worden geïnvesteerd, is er nog veel ruimte voor verbetering”, benadrukt hij.
Europese ideeën, buitenlandse investeerders
Dat Europa op dit vlak achterop is geraakt bij zijn grote concurrenten, is deels het gevolg van een terughoudender overheidsbeleid, maar ook van een veel minder ontwikkelde risicokapitaalcultuur. Volgens het Draghi-rapport bedraagt het aandeel van de wereldwijde risicokapitaalfondsen dat in de EU wordt opgehaald slechts 5%, tegenover 52% in de Verenigde Staten, 40% in China en 3% in het Verenigd Koninkrijk.
Bovendien worden innovatieve scale-ups in de EU momenteel grotendeels buiten het grondgebied van de EU gefinancierd. “Dat is ook het geval in België”, benadrukt Frederik Tibau, die wijst op een paradox. Voor veelbelovende start-ups die op zoek zijn naar start- of lanceringskapitaal, biedt het lokale ecosysteem een breed scala aan investeerders. Zodra de bedragen echter 50, 100 of 150 miljoen euro bereiken (serie B, C en hoger), “moeten bedrijven bijna automatisch naar het buitenland kijken, met name naar Engelstalige of Aziatische spelers”, zegt hij.
Innovatie verankeren in Europa
Uiteindelijk bedraagt het aandeel van niet-Europese kopers van EU-bedrijven vandaag meer dan 60%, of dat nu via beursintroducties of noteringen op niet-Europese markten, fusies en overnames of kapitaalparticipaties van investeerders is, zo blijkt uit het rapport van Draghi. Dit zou op termijn kunnen leiden tot de verplaatsing van de hoofdkantoren van Europese pareltjes of een groot deel van hun activiteiten buiten de EU, waardoor het oude continent niet ten volle kan profiteren van de voordelen van innovatie. “Hoewel bedrijven de vrijheid moeten behouden om de beste financieringsopties te zoeken, moet Europa hen en de investeerders die zich willen terugtrekken, adequate financiële voorwaarden bieden”, leggen de auteurs uit.
“Boodschap ontvangen”, lijkt de Europese Commissie te antwoorden. Tot nu toe concentreerde de EIC zich op investeringen met een maximum van 10 of 30 miljoen euro, afhankelijk van de verschillende compartimenten, maar dankzij dit nieuwe scale-upfonds kan het nu directe participaties tot 100 miljoen euro aangaan. Dit zijn zeer hoge bedragen, maar ze zijn noodzakelijk voor de ontwikkeling van echte baanbrekende technologieën die uit laboratoria komen en toepasbaar zijn op gebieden die door de Europese Unie als strategisch worden beschouwd. Daaronder vallen natuurlijk AI, maar ook kwantumtechnologieën, halfgeleiders, energie, landbouw en ruimtevaart. “En dan hebben we het nog niet eens over biotechnologie, medische technologie, robotica en geavanceerde industriële systemen, allemaal sectoren waarin België enkele toonaangevende spelers heeft”, merkt Frederik Tibau op.
Private spelers
De Commissie gaat niet alleen aan de slag met dit nieuwe instrument, dat lijkt op een echt privéfonds. Voor elke miljard euro aan publieke investeringen wil zij in eerste instantie minstens 2 miljard euro van haar private partners aantrekken. Tot de verwachte grote spelers behoren onder meer de Europese Investeringsbank, maar ook Novo Holdings, het Deense investerings- en exportfonds EIFO, CriteriaCaixa, Santander/Mouro Capital, Fondazione Compagnia San Paolo, Intesa en Cariplo.
Ze willen allemaal snel handelen en hebben het voorjaar van 2026 als streefdatum voor hun eerste investeringen vastgesteld. Daarnaast zal het fonds via een openbare aanbesteding een beheermaatschappij selecteren en aanwijzen die belast wordt met de uitvoering ervan. "Deze sturing door een particuliere speler is een cruciaal punt, omdat het beheer van fondsen door overheidsinstanties vaak synoniem is met traagheid en bureaucratie. Er zijn verschillende kandidaten, waaronder Scandinavische fondsbeheerders", aldus Frederik Tibau.
Opvallend is dat onder de deelnemers aan het Scale-upfonds ook het Nederlandse pensioenfonds ABP zit. Dat is op zich al een teken van hoop. “Naast voldoende publieke middelen en de totstandkoming van een eengemaakte kapitaalmarkt is de derde grote uitdaging om middelen aan te trekken van grote Europese institutionele beleggers”, aldus Frederik Tibau. Want ook al zijn deze laatste traditioneel defensiever dan hun Amerikaanse tegenhangers, zou het dan niet beter zijn, om voor de hand liggende redenen van soevereiniteit, dat zij als eersten de “made in EU” deeptech-innovatie financieren?
Ook voor Brusselse bedrijven
Scale-up Europe vormt een nuttige aanvulling op de andere instrumenten die worden beheerd door het EIC, waarvan Bart Becks, een veteraan uit de Belgische techwereld, lid is van de raad. Het paradepaardje van het programma is de EIC Accelerator, die investeringssteun combineert met bedragen tot 10 miljoen euro per bedrijf. STEP, een ander programma, biedt eigen vermogen tot maximaal 30 miljoen euro, waardoor de meest innovatieve bedrijven hun activiteiten op grote schaal kunnen ontplooien. Ook hun middelen zijn onlangs uitgebreid.
Het selectieproces van de EIC Accelerator blijft
echter zeer streng. Slechts 4% van de onderzochte dossiers wordt geselecteerd,
waaronder verschillende Brusselse pareltjes, zoals de medtechbedrijven moveUP
en Axiles Bionics. Voor wie ook droomt om het fonds tot zijn aandeelhouders te
mogen rekenen, is de EIC
Summit,
die op 3 en 4 juni aanstaande in Tour & Taxis plaatsvindt en voor iedereen
toegankelijk is, een niet te missen afspraak.