Een werknemer vertrekt met zijn computer, telefoon of bedrijfswagen? Wat de wet bepaalt, welke voorzorgsmaatregelen nodig zijn en welke middelen de werkgever heeft om zijn goederen terug te krijgen.
Het beëindigen van een arbeidsverhouding verloopt niet altijd zonder problemen. Het komt voor dat een werknemer het bedrijf verlaat zonder zijn computer, telefoon of bedrijfsauto in te leveren. De werkgever beschikt over verschillende mogelijkheden om op te treden, mits hij op de hoogte is van zijn rechten en de juiste procedure kiest.
1. Teruggave van bedrijfsmiddelen: een wettelijke verplichting waarmee u rekening moet houden
De wet is duidelijk: de werknemer is verplicht de aan hem toevertrouwde arbeidsmiddelen terug te geven, zelfs als er geen specifieke clausule in zijn arbeidsovereenkomst is opgenomen.
Artikel 17, 5°, van de wet van 3 juli 1978 betreffende arbeidsovereenkomsten voorziet in deze verplichting, met name voor computers, telefoons, gereedschap en bedrijfsvoertuigen.
De werknemer hoeft het materiaal echter niet in nieuwstaat terug te geven. Artikel 19 sluit zijn aansprakelijkheid uit voor beschadigingen die het gevolg zijn van normaal gebruik of van een toevallige gebeurtenis. Voor schade die tijdens de uitvoering van de overeenkomst is veroorzaakt, is zijn aansprakelijkheid in principe beperkt tot bedrog, zware fout en gewoonlijk voorkomende lichte fout.
Om geschillen te voorkomen, dienen enkele voorzorgsmaatregelen te worden genomen:
- Leg in de arbeidsovereenkomst, het autobeleid of het IT-beleid de voorwaarden vast voor het teruggeven van bedrijfsgoederen.
- Stel bij de overhandiging van de apparatuur een ondertekende inventaris op, waarin de toevertrouwde apparatuur en accessoires worden gespecificeerd.
- Herinner de werknemer bij zijn vertrek aan de teruggaveverplichting en leg daarbij een datum en praktische voorwaarden vast.
- Leg de teruggave vast door middel van een overzicht van de teruggegeven goederen, hun staat en eventuele ontbrekende onderdelen.
2. Wat dient u te doen wanneer de werknemer weigert de apparatuur terug te geven?
De eerste stap bestaat erin de voormalige werknemer een formele ingebrekestelling te sturen.
In deze brief moeten de betreffende goederen nauwkeurig worden gespecificeerd, moet een redelijke termijn voor teruggave worden vastgesteld en moeten de mogelijke gevolgen bij weigering worden vermeld.
Een gerechtsdeurwaarder kan tevens de aanwezigheid van een voertuig of een weigering tot teruggave vaststellen.
Deze vaststelling vormt een bewijs, maar volstaat op zichzelf niet om het materiaal gedwongen terug te halen.
Indien de teruggave uitblijft, zijn er verschillende gerechtelijke stappen mogelijk.
Via de bodemprocedure kan een zaak aanhangig worden gemaakt bij de arbeidsrechtbank om teruggave van de goederen en, indien van toepassing, schadevergoeding te verkrijgen. Hiervoor hoeft geen bijzondere urgentie te worden aangetoond. Wanneer de zaak zich daarvoor leent, kan worden verzocht om een behandeling via korte debatten om de behandeling te bespoedigen.
De kortgedingprocedure maakt het daarentegen mogelijk om een snelle uitspraak te verkrijgen wanneer de urgentie is aangetoond. Dit zou met name het geval zijn bij een computer die gevoelige bedrijfsgegevens bevat en waarbij een concreet risico op openbaarmaking bestaat. De voorzitter van de arbeidsrechtbank kan dan de teruggave van de apparatuur gelasten, eventueel onder dreiging van een dwangsom.
De urgentie moet echter worden aangetoond. Een werkgever die te lang wacht met reageren, loopt het risico zijn vordering te verzwakken.
Ten slotte is de procedure op eenzijdig verzoekschrift, die wordt ingeleid zonder voorafgaande oproeping van de werknemer, voorbehouden aan uitzonderlijke situaties waarin een absolute noodzaak het ontbreken van een contradictoire procedure rechtvaardigt.
3. Kan de werkgever schadevergoeding eisen?
De teruggave van de apparatuur sluit een vordering tot schadevergoeding niet uit wanneer het bedrijf schade heeft geleden als gevolg van het ongerechtvaardigd achterhouden ervan.
Het kan met name gaan om extra leasekosten voor een voertuig dat na beëindiging van de overeenkomst is behouden, of om kosten die nodig zijn voor de vervanging van een niet-teruggegeven computer.
De schade, de omvang ervan en het verband met het gedrag van de werknemer moeten echter worden aangetoond.
Een belangrijke opmerking: de werkgever mag de waarde van het niet-teruggegeven materiaal niet automatisch van het laatste loon aftrekken. Inhoudingen op het loon zijn strikt geregeld door de Belgische wetgeving.
Door Damien Stas de Richelle en Sander L.M. Parthoens, Advocaten – Laurius